ویروس آنفلوانزای پرندگان در حال حاضر به طور گسترده در سراسر جهان گسترش یافته و نسبت به سوگذار‌های قبلی توانایی بیش‌تری برای عفونت کردن انسان‌ها نشان داده است. محققان معتقدند تنها یک جهش ژنتیکی می‌تواند به این ویروس امکان دهد به سلول‌های بینی و گلو متصل شده و احتمال انتقال از طریق هوا را به شدت افزایش دهد.
آیان ویلسون، محقق موسسه تحقیقاتی اسکریپس در کالیفرنیا، به نیوساینتیست می‌گوید هرچه تعداد افراد عفونی شده بیش‌تر باشد، احتمال وقوع چنین تغییری بیش‌تر می‌شود، اگرچه او همچنان خطر این سناریو را پایین ارزیابی می‌کند.
این ویروس برای اولین بار در دهه ۱۹۹۰ در پرندگان خانگی در چین ظهور کرد و به تدریج در جهان پخش شد. در سال ۲۰۲۰ یک گونه جدید ظهور کرد که امکان گسترش وسیع‌تر را داشت و حتی به قاره‌های آمریکا و جنوبگان رسید. این گونه جدید علاوه بر پرندگان اهلی، گاو‌های شیرده در ایالات متحده را نیز عفونی کرده و گاه به انسان‌ها نیز منتقل شده است.
گروه‌ی از پژوهشگران به سرپرستی دبی فان‌ریل از دانشگاه اراسموس هلند، سلول‌های بینی و گلوی انسان را با سوگذار‌های سال‌های ۲۰۰۵ و ۲۰۲۲ عفونی کردند. نتایج نشان داد سوگذار ۲۰۲۲ نه تنها توانایی اتصال بهتر به سلول‌ها را دارد، بلکه در تکثیر نیز موثر‌تر عمل می‌کند. فان‌ریل این یافته را خبر بد خواند، با این حال احتمال جهانی شدن ویروس را همچنان پایین می‌داند و می‌افزاید بهبود توانایی ویروس در عفونت انسان، زمان بیش‌تری برای وقوع جهش‌های خطرناک فراهم می‌کند.
از سوی دیگر گروه ویلسون در حال مطالعه پروتئین هم‌اگلوتینین ویروس است. این پروتئین تعیین می‌کند ویروس به چه نوع سلولی متصل می‌شود و از آنجا که از سطح ویروس برون‌زده شده، هدف مهم سیستم ایمنی نیز محسوب می‌شود.
اکنون هم‌اگلوتینین ویروس بیش‌تر به گیرنده‌هایی متصل می‌شود که در عمق ریه‌ها قرار دارند. این ویژگی باعث می‌شود ویروس بیماری شدیدی ایجاد کند، اما احتمال انتقال به دیگران را کاهش دهد. برای انتقال آسان، ویروس باید بتواند سلول‌های بینی و گلو را عفونی کند، زیرا این کار انتقال از طریق سرفه و عطسه را ممکن می‌سازد.
مطالعه گروه فان‌ریل نشان می‌دهد ویروس تا حدی به توانایی مورد نیاز خود رسیده است، هرچند هنوز مشخص نیست که آیا به گیرنده‌های کلیدی سلولی متصل می‌شود یا خیر. پیش‌تر فکر می‌شد برای این کار نیاز به چندین جهش است، اما گروه ویلسون اثبات کرده که تنها یک جهش برای ایجاد چنین قابلیتی کفایت می‌کند.
با این وجود، جیم پاولسون از موسسه اسکریپس و از پژوهشگران گروه ویلسون، هشدار می‌دهد که جهش به تنه‌ایی برای ایجاد پاندمیک کفایت نمی‌کند. او می‌گوید این ویژگی برای انتقال ویروس ضروری است، اما به تنه‌ایی کافی نیست. تغییرات دیگری نیز برای انتقال بین انسان‌ها لازم هستند که تا به حال به طور کامل شناسایی نشده‌اند.
پاولسون توضیح می‌دهد اگر ویروس با توانایی عفونت انسان، جهش مربوط به اتصال گیرنده را کسب کند، امکان‌پذیر است به مرور زمان سایر تغییرات مورد نیاز را نیز به دست آورد. علاوه بر این، اگر فردی به طور همزمان به ویروس انسانی و عفونی شود، احتمال تبادل ژنتیکی بین دو ویروس وجود دارد که می‌تواند در یک لحظه تمام ویژگی‌های لازم برای پاندمیک را منتقل کند. برخی پاندمیک‌های آنفلوانزای گذشته با همین مکانیزم آغاز شده‌اند.
ایریس کاتزوراکیس از دانشگاه آکسفورد، وضعیت فعلی را بسیار نگران‌کننده توصیف می‌کند و می‌گوید هر بار که ویروس به انسان سرایت می‌کند، همانند انداختن تاس می‌تواند پیامدهای خطرناک را به دنبال داشته باشد.
جهانی شدن ویروس چقدر می‌تواند کشنده باشد؟
اگر ویروس از انسان به انسان منتقل شود، پرسش مهم این است که مرگ‌ومیر آن چقدر خواهد بود. از سال ۲۰۰۳، حدود نیمی از افراد مبتلا به این ویروس جان خود را از دست داده‌اند، اما نرخ واقعی مرگ‌ومیر احتمالا کمتر است، زیرا بسیاری از موارد خفیف احتمالا تشخیص داده نشده‌اند.
در ایالات متحده، از بین نزدیک به ۶۰ نفر که از زمان شیوع ویروس در گاو‌ها عفونی شده‌اند، تقریبا همه علائم خفیفی داشته‌اند. دلیل این موضوع هنوز مشخص نیست، اما بسیاری احتمالا از طریق چشم عفونی شده باشند که معمولا به علائم خفیف‌تر منجر می‌شود. کاتزوراکیس می‌گوید واضح است که ویروس علائم بسیار خفیف‌تری دارد.
به نظر می‌رسد اگر ویروس‌ها به جای گیرنده‌های عمق ریه به گیرنده‌های دستگاه تنفسی بالا متصل شوند، شدت بیماری نیز کاهش یابد. با این حال، پاولسون درباره این فرضیه تردید دارد و می‌گوید راستش را بخواهید، مطمئن نیستم چه فکر کنم.
اما کاتزوراکیس هشدار می‌دهد هیچ دلیلی برای آسایش خاطر وجود ندارد. نباید انتظار داشت که ویروس در صورت انتقال از انسان به انسان، خفیف باشد.
ویلسون نیز تأکید می‌کند که گروه او تنها پروتئین هم‌اگلوتینین را در محیطی ایمن مطالعه کرده و هیچ ویروس زنده‌ای در این پژوهش به کار نرفته است. او می‌گوید در آزمایشگاه ما هیچ خطری برای نشت آزمایشگاه‌ی وجود نداشت.
یافته‌های گروه فان‌ریل در پایگاه داده بایو‌آرکایو و مطالعه گروه ویلسون در مجله ساینس منتشر شده است.
